Tháng 7 vừa qua, thị trường xe điện toàn cầu ghi nhận khoảng 1,85 triệu xe điện được bán ra, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước, nâng tổng doanh số từ đầu năm đến nay lên 11,5 triệu xe. Tuy nhiên, bức tranh thực tế lại rất khác nhau giữa các khu vực. Nếu đứng ở một góc phố tại Detroit, Mỹ và so sánh với Paris hay Thâm Quyến, bạn sẽ cảm nhận như đang sống trên hai hành tinh khác nhau.
Sự chuyển đổi sang năng lượng điện không hề chững lại, mà thực tế đang diễn ra với những đặc điểm riêng biệt tại từng khu vực. Tại Mỹ, doanh số xe điện đã giảm mạnh 27% so với năm trước, chỉ đạt 140.000 xe trong tháng 7. Tổng doanh số trong bảy tháng đầu năm chỉ đạt 900.000 xe. Nguyên nhân chính là do các ưu đãi thuế cho xe điện đã hết hiệu lực từ năm 2025, khiến người tiêu dùng phải trả toàn bộ giá bán lẻ. Chẳng hạn, mẫu xe gia đình Tesla Model Y hiện có giá khởi điểm là €35.320, và việc mất đi khoản hỗ trợ $7.500 từ chính phủ đã khiến nhiều người chần chừ trong việc mua sắm.
Ngược lại, tại Canada, chính phủ đã mở cửa cho các xe điện giá rẻ được sản xuất tại Trung Quốc, với hạn ngạch thuế thấp cho 49.000 xe trong năm nay. Hơn một nửa trong số 24.500 giấy phép nhập khẩu đầu tiên đã được cấp trước khi tháng 8 kết thúc, cho phép dòng xe điện giá rẻ tràn vào thị trường Canada, trong khi Mỹ lại đang phải đối mặt với việc giảm mục tiêu phát thải.
Tại châu Âu, tình hình hoàn toàn trái ngược. Doanh số xe điện ở đây đã tăng mạnh, với 450.000 xe được bán ra trong tháng 7, tăng 33% so với năm trước, mặc dù doanh số tháng này giảm 17% so với tháng 6 do kỳ nghỉ hè. Tổng doanh số từ đầu năm đến nay đã đạt 3 triệu xe, tăng 28%. Các nhà lập pháp châu Âu hiểu rằng để khuyến khích người tiêu dùng chuyển từ động cơ đốt trong sang năng lượng điện, họ cần phải đưa ra những ưu đãi hấp dẫn. Pháp dẫn đầu với mức tăng trưởng 81% so với năm trước, đưa tỷ lệ xe điện thuần lên mức kỷ lục 37%. Đức tăng 46% và Anh tăng 43%.
Tại Tây Ban Nha, nơi doanh số xe điện đã tăng 34% trong năm, chính phủ đã mở chương trình ưu đãi Auto+ vào đầu tháng 8, cho phép người tiêu dùng nhận tới €4.500 cho một chiếc xe điện mới, với các đơn đăng ký được tính từ ngày 1 tháng 1. Những ưu đãi tài chính này đã thay đổi hoàn toàn cách tính toán của người mua, khiến những mẫu xe nhỏ như Renault 5 E-Tech, có giá khởi điểm khoảng €25.000, trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn so với các mẫu xe chạy xăng lớn hơn.
Tại Trung Quốc, quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất xe điện, số liệu thống kê có vẻ không chính xác. Trong tháng 7, doanh số xe "Năng lượng mới" giảm 5% xuống 980.000 xe, kéo doanh số từ đầu năm xuống 5,9 triệu, giảm 12%. Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ lưỡng, ta thấy người tiêu dùng Trung Quốc đang từ bỏ động cơ đốt trong hoàn toàn. Doanh số xe điện thuần trong tháng 7 thực tế đã tăng 6% so với năm trước. Nguyên nhân giảm doanh số tổng thể là do sự sụt giảm mạnh 21,1% trong phân khúc xe hybrid và 16,5% trong phân khúc xe điện mở rộng. Trong khi đó, doanh số xe chạy xăng và diesel đã giảm 44%. Hiện tại, xe điện thuần và xe plug-in thường chiếm từ 50% đến 65,1% tổng doanh số bán lẻ tại Trung Quốc.
Do nhu cầu nội địa cho xe hybrid giảm, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc đang chuyển hướng sang xuất khẩu một cách hiệu quả. Hơn 500.000 xe điện đã được xuất khẩu từ các cảng Trung Quốc trong tháng 7, lập kỷ lục mới về số lượng xuất khẩu hàng tháng. Làn sóng xuất khẩu này đang tìm kiếm thị trường mới ở các nước đang phát triển tại Nam Mỹ, châu Á và châu Phi. Trong danh mục "Phần còn lại của thế giới", doanh số tháng 7 gần như đã tăng gấp đôi với mức tăng 97% lên 280.000 xe, nâng tổng doanh số từ đầu năm lên 1,7 triệu, tăng 96%.
Dữ liệu cho thấy rõ ràng rằng chúng ta không đang chứng kiến sự chững lại của xe điện. Ngược lại, đây là một sự tái phân bổ địa lý lớn về động lực. Ở những nơi mà các khoản trợ cấp biến mất và quy định về nhiên liệu được nới lỏng, như ở Bắc Mỹ, người tiêu dùng lại quay về với những chiếc xe tiêu tốn nhiên liệu quen thuộc. Nhưng ở những nơi mà các ưu đãi vẫn còn, xe điện giá rẻ tràn ngập thị trường và quá trình điện khí hóa đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Tàu điện đang di chuyển nhanh hơn bao giờ hết, nhưng lại bỏ lại một số ga lớn phía sau. Điều này sẽ rất thú vị để theo dõi xem liệu thị trường Mỹ có bắt kịp hay không, hay sẽ trở thành một ốc đảo của xăng dầu.
TH (phapluatxahoi.kinhtedothi.vn)
