Ấn Độ đã bắt đầu nỗ lực gia nhập chương trình Hệ thống Không quân Tương lai (FCAS) của Pháp, mở ra một hướng đi tiềm năng vào công nghệ máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu. Điều này diễn ra khi không quân Ấn Độ (IAF) đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt máy bay chiến đấu, với 29 phi đội đang hoạt động so với sức mạnh được cấp phép là 42,5 phi đội.
Bộ Quốc phòng Ấn Độ đã thông báo với Quốc hội rằng họ đã "khởi động các nỗ lực một cách có hệ thống để tham gia" vào chương trình FCAS do Pháp dẫn đầu. Đây là thông tin chính thức đầu tiên xác nhận động thái của Ấn Độ. Hiện tại, Ấn Độ chưa phải là đối tác chính thức của FCAS và chưa có thỏa thuận nào được công bố về chia sẻ công việc, tài trợ, chuyển giao công nghệ, chi phí hoặc thời gian mua sắm.
Trong bối cảnh này, một ủy ban của Quốc hội đã yêu cầu một báo cáo chi tiết từ bộ này, bao gồm lộ trình và thời gian dự kiến cho sự tham gia của Ấn Độ. Việc tham gia vào FCAS là rất quan trọng vì IAF đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt máy bay chiến đấu nghiêm trọng, đặc biệt là sau khi đội bay MiG-21 đã nghỉ hưu vào năm ngoái.
Chương trình FCAS đã được khởi động vào năm 2017 như một dự án máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu giữa Pháp và Đức, với sự tham gia của Tây Ban Nha hai năm sau đó. Tuy nhiên, mối quan hệ đối tác này đã tan vỡ do những bất đồng về thiết kế máy bay, chia sẻ công việc và quyền sở hữu trí tuệ giữa Dassault Aviation và Airbus. Sau khi nỗ lực hòa giải không thành công vào tháng 4, Pháp và Đức đã từ bỏ nỗ lực phát triển máy bay chiến đấu chung vào tháng 6, nhưng vẫn duy trì hợp tác trong các công nghệ kết nối và hệ thống chiến đấu.
Hiện tại, Pháp đang theo đuổi chương trình máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo chủ yếu một mình, với Dassault mở cửa cho các đối tác mới. Trong khi đó, Đức đang tìm kiếm các lựa chọn thay thế, bao gồm khả năng tham gia vào chương trình GCAP do Anh, Ý và Nhật Bản dẫn đầu.
Việc Ấn Độ lựa chọn FCAS thay vì chương trình GCAP có thể liên quan đến lợi thế mà Pháp mang lại trong việc duy trì một cơ sở công nghiệp máy bay chiến đấu hoàn chỉnh. Dassault Aviation chịu trách nhiệm về khung máy bay, Safran về động cơ, Thales về radar và hệ thống điện tử, trong khi MBDA đảm nhận vũ khí. Chương trình thế hệ tiếp theo cũng sẽ nằm dưới sự quản lý của một cơ quan quốc gia duy nhất cho các quyết định chính trị và xuất khẩu lớn.
Ấn Độ đã có mối quan hệ quốc phòng sâu rộng với Pháp từ nhiều thập kỷ qua, bắt đầu từ việc vận hành các máy bay chiến đấu có nguồn gốc từ Pháp như Ouragan, Mystere, Jaguar và Mirage 2000. Mirage 2000 đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc xung đột Kargil năm 1999 và hiện tại, Rafale là máy bay chiến đấu hiện đại nhất trong biên chế của IAF.
Mối quan hệ này cũng đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực công nghiệp khác. Hội đồng Mua sắm Quốc phòng đã phê duyệt một sự chấp thuận cần thiết vào tháng 2 cho 114 Rafale bổ sung trong khuôn khổ chương trình máy bay chiến đấu đa năng. Hải quân Ấn Độ cũng đã ký hợp đồng mua 26 máy bay Rafale-Marine cho các hoạt động trên tàu sân bay và đang xem xét thêm máy bay.
Pháp và Ấn Độ cũng đang hợp tác trong nhiều lĩnh vực khác như tàu ngầm, không gian, các cuộc tập trận quân sự và công nghệ tiên tiến. Sáu tàu ngầm lớp Scorpene đã được chế tạo tại Mazagon Dock Shipbuilders với chuyển giao công nghệ từ Pháp. Ngoài ra, Safran đã thiết lập một cơ sở bảo trì động cơ M88 tại Hyderabad.
Một trong những lĩnh vực quan trọng trong hợp tác giữa Pháp và Ấn Độ là động cơ. Safran và DRDO đang làm việc để phát triển một động cơ có lực đẩy cao cho AMCA Mk2, với chuyển giao công nghệ là trọng tâm của thỏa thuận này. Đề xuất này đang chờ sự phê duyệt của chính phủ.
Việc tham gia vào FCAS sẽ giúp Ấn Độ tiếp cận một hệ sinh thái công nghệ rộng lớn hơn trong lĩnh vực hàng không chiến đấu thế hệ tiếp theo. Tuy nhiên, điều quan trọng là mức độ mà Ấn Độ tham gia vào chương trình. Nếu chỉ tham gia vào sản xuất hoặc lắp ráp cuối cùng, Ấn Độ sẽ mở rộng khả năng sản xuất trong nước nhưng sẽ có ít cơ hội tiếp cận công nghệ quyết định thiết kế và sự phát triển trong tương lai của máy bay.
Ngược lại, nếu tham gia vào thiết kế, phát triển và các hệ thống con quan trọng, Ấn Độ có thể tiếp cận các khả năng công nghệ sâu hơn, bao gồm dữ liệu thiết kế và khả năng nâng cấp hoặc phát triển các biến thể trong tương lai một cách độc lập.
Kinh nghiệm của Ấn Độ với các chương trình máy bay chiến đấu quốc tế trước đây cho thấy sự khác biệt này. Dự án Máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm Indo-Russian (FGFA) đã bị hủy bỏ vào năm 2018 do những bất đồng về chia sẻ công việc, chi phí và khả năng của máy bay. Chương trình động cơ Kaveri cũng đã bộc lộ những hạn chế trong việc phát triển động cơ tiên tiến mà không có quyền truy cập vào công nghệ quan trọng, và động cơ này chưa bao giờ trở thành động cơ cho máy bay chiến đấu.
Hiện tại, cơ sở công nghiệp của Ấn Độ đã mạnh mẽ hơn rất nhiều. Sản xuất quốc phòng đã đạt mức kỷ lục ₹1,78 lakh crore trong năm 2025-26, tăng 15,6%, với khu vực tư nhân chiếm khoảng 24% sản lượng, tương đương khoảng ₹42.000 crore. Xuất khẩu quốc phòng trong năm cũng đã tăng lên ₹38.424 crore, tăng gần 63%.
Chương trình AMCA cũng phản ánh mô hình công nghiệp đang thay đổi, với các công ty tư nhân được đưa vào phát triển nguyên mẫu bên cạnh các thực thể khu vực công. Tata Advanced Systems, Larsen & Toubro và Bharat Forge là một trong những công ty đang cạnh tranh cho chương trình này.
Các điều khoản của bất kỳ sự tham gia nào của Ấn Độ vào FCAS sẽ rất quan trọng cho kết quả công nghệ của nó. Pháp thường duy trì kiểm soát chặt chẽ đối với công nghệ máy bay chiến đấu của mình trong khi vẫn giữ quyền tự chủ đáng kể đối với xuất khẩu quốc phòng. Do đó, các cuộc đàm phán giữa Ấn Độ và Pháp có thể sẽ tập trung vào chia sẻ công việc, quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, quyền xuất khẩu và khả năng tự phát triển, nâng cấp hoặc phát triển các biến thể của máy bay.
Cuối cùng, sự phát triển công nghệ thế hệ tiếp theo là rất quan trọng trong bối cảnh IAF đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt máy bay chiến đấu. Các chuyến giao máy bay Tejas Mk1A, ban đầu được lên kế hoạch từ tháng 2 năm 2024, đã bị trì hoãn do việc cung cấp động cơ GE F404-IN20 từ Mỹ. Việc tích hợp radar EL/M-2052 AESA của Israel với bộ điện tử chiến tranh nội địa, máy tính nhiệm vụ và tên lửa không đối không Astra cũng đã làm tăng thêm sự chậm trễ. Khoảng 30 máy bay đã được chế tạo hoặc đang trong quá trình lắp ráp, trong khi radar Uttam nội địa dự kiến sẽ được trang bị cho các lô máy bay sau.
Trong bối cảnh khu vực, sự cân bằng sức mạnh không quân đang thay đổi. Trung Quốc đã đưa vào hoạt động máy bay J-20 và J-35, đồng thời đang thử nghiệm hai máy bay được mô tả là nguyên mẫu máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu. Pakistan cũng đang chuẩn bị tiếp nhận một gói thiết bị từ Trung Quốc, bao gồm khoảng 40 máy bay J-35 thế hệ thứ năm và các hệ thống phòng không HQ-19. Dự kiến, những chiếc J-35 đầu tiên sẽ được giao vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau.
AMCA của Ấn Độ đang nhắm đến chuyến bay nguyên mẫu đầu tiên vào năm 2029, trong khi New Delhi vẫn chưa đặt hàng cho một máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm. Bức tranh an ninh rộng lớn hơn cũng đang thay đổi. Vào ngày 7 tháng 8, ngày mà báo cáo của ủy ban quốc hội được trình bày, Ả Rập Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã ký Thỏa thuận Quốc phòng chung Mecca, theo đó một cuộc tấn công vũ trang vào một trong những nước ký kết sẽ được coi là một cuộc tấn công vào cả ba nước. Thỏa thuận này xây dựng trên thỏa thuận quốc phòng chiến lược Saudi-Pakistan được ký kết vào năm ngoái, sau đó Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết sẽ xem xét các tác động đối với an ninh quốc gia và ổn định khu vực và toàn cầu của Ấn Độ.
FCAS, tuy nhiên, là một dự án dài hạn. Một nguyên mẫu dự kiến sẽ được thực hiện vào năm 2031-32, chỉ ra một máy bay hoạt động vào những năm 2040. Đến lúc đó, Tejas Mk1A, Tejas Mk2, đội bay MRFA đề xuất và AMCA sẽ phải đáp ứng nhu cầu máy bay chiến đấu của IAF. Sự quan tâm của Ấn Độ đối với FCAS không chỉ nhằm đảm bảo vị trí trong thế hệ công nghệ máy bay chiến đấu tiếp theo mà còn nhằm phát triển khả năng máy bay chiến đấu nội địa.
TH (phapluatxahoi.kinhtedothi.vn)
